كوفه در عصر ابن جبير جهانگرد جهانگرد بزرگ ابن جبير در سفرنامه‌اش كوفه را توصيف مىكند ، او كه روز جمعه 28 محرم سال 580 ( ه . ق ) وارد كوفه شد و آثار زيباى آن را مشاهده كرد ، مىگويد : كوفه ، شهرى بزرگ با ساختارى كهن است كه بيشتر بناهاى آن ويران شده و خرابى آن از آبادانيش بيشتر است . يكى از عوامل ويرانى اين شهر ، قبيلهء خفاجه همسايهء كوفه بود كه پيوسته كوفه را مورد تاخت و تاز قرار مىداد و بايد از نشيب و فرازهاى روزگار عبرت بگيريد . اين شهر به ويژه با آجر ساخته شده ، ولى دور آن ديوار ندارد . مسجد جامع قديمى در انتهاى شهر و پس از جهت شرقى آن است و از سمت شرق هيچ ساختمانى به آن نمىپيوندد . اين مسجد جامع بزرگ در سمت قبله و داراى پنج طاق مىباشد و در زواياى ديگر مسجد دو طاق وجود دارند ، اين طاقها بر روى ستونهايى قرار دارند كه از رده‌هاى قطعه سنگهاى تراشيده و بر روى هم نهاده ، ساخته و ميان آنها با سرب پر شده است از استحكام زيادى برخوردار نيست ؛ و اين ديوارها به حدى بلند است كه به سقف مسجد اتصال پيدا مىكند و اختلاف ارتفاع آنها چشم را خيره مىكند و در روى زمين ، مسجدى با ستون و سقفى بلندتر از آن ديده نشده است . اين مسجد شريف ، داراى آثار ارزشمندى است . يكى از آنها خانه‌اى است كه مقابل محراب از سمت راست قبله قرار دارد . گويند : آن‌جا ، عبادتگاه حضرت ابراهيم خليل ( ع ) بوده است . بر روى اين محراب ، پارچه‌اى سياه قرار دارد كه از محراب محافظت مىكند و خطيبى كه لباسى سياه به تن دارد براى ايراد خطبه از آن‌جا خارج مىشود ، و مردم براى اقامهء نماز در اين مكان مقدس گرد مىآيند . در نزديكى آن و پس از سمت راست قبله ، محرابى است كه چوبهاى ساج پيرامون آن به كار برده شده كه از صحن رواق نيز بلندتر است ، و همانند مسجد كوچكى به نظر مىرسد و اين همان محراب امير مؤمنان حضرت على ( ع ) مىباشد . در همان محل ، مردى شقى و ملعون به نام عبد الرحمن ملجم ، وى را با ضربت